O CANDEDO

Que pode un dicir dun lugar que nunca pisou? Pois si, nunca estiven no Candedo (Dozón), só o puiden mirar na distancia e atrapalo no teleobxectivo da miña cámara. E ao observalo na foto intúo un caserío de resistencia. Resistencia agraria e gandeira nestes momentos de estrangulamento do sector, resistencia na altura fronte aos meteoros adversos do inverno, resistencia da Galicia rural tan desamparada.
Ollo ben a imaxe e engaiólame a o entorno arborado, a suave pendente dos prados de pastoreo e verdor, o horizonte ondulado e suave. Ollo a imaxe e necesariamente recordo a Maricaren a Monse e a Cristina, alumnas de antano.
Cand-edo  é un topónimo, que segundo teño lido, componse do radical CAND- (que significa rocha) e o sufixo -EDO (indicativo de abundancia). O certo é que na imaxe non se ven moitas rochas, pero ese é o significado. O mesmo radical vémolo en CAND-ÁN.

A PARTE (SAA)

A Parte é unha das aldeas da parroquia de Saa. Está situada nunha suave encosta que olla cara o sudoeste. Praderías e arboredas rodean o caserío. A aldea, como case todas as demais, presenta as casas alternando cos longos establos construídos nos últimos decenios. Arquitectura e paisaxe, ademais da historia, son os valores que nos cómpre preservar e repensar para acadar o futuro que queremos co fin de que as aldeas sobrevivan a tanta deserción.
A Parte foi dotada pola natureza dunha paisaxe de excelencia, á man humana correspóndelle o resto.

CRUCEIRO NA IGREXA DE BIDUEIROS

O cruceiro do igrexario

inclinouse en reverencia,

cunha oración de pedra

construída en penitencia.

O MOSTEIRO DE DOZÓN

 Dozón é terra alta, alterna sabiamente vales agarimosos e lombos de montaña áspera. Nunha vagoada que forman os regos que descenden da Pena de Francia e de Rebordecovo, a paraxe goza dunha beleza vexetal e antiga. Alí, nos séculos do románico apousaron dona Guntroda e outras monxas bieitas para erguer oracións ao ceo e o máis nobre dos edificios da contorna: o mosteiro de San Pedro de Vilanova.
Por reformas da orde benedictina, as monxas dos pequenos mosteiros foron reagrupadas en San Paio de Antealtares en Santiago no ano 1499. Desde entón o edificio sufriu a desaparición do claustro coas súas dependencias e a igrexa, parroquial durante anos, foi anexada posteriormente a Santa María de Dozón. Na actualidade non ten culto nin uso concreto algún. E iso xoga na contra da mellor  conservación do edificio.
Ábsida, portadas, canzorriños, antefixa, arquiños lombardos,fiestras e arquivoltas compoñen unha xoia da mellor arquitectura románica.

TERRAS DE DOZÓN

Terras outas de Dozón

ríspidas, graves e núas,

escasas de pan e son,

fartas de soles e lúas...

¡Terras outas de Dozón!

Terras bravas, montesías,

de menhires e cruceiros

que soñan baixo os luceiros

con antergas teoloxías.

Monte raso, monte enxebre,

campa da rola viuda,

da inqueda e medosa lebre

e a roiba cabra barbuda.

Monte triste, en soedade,

pardecendo de carrascos,

humilde saial de frade,

mantelo pobre de tascos.

Pedras dos cumes desfeitas

do lóstrego e do trebón

mudas, inmobres, ergueitas

como mans en oración.

Outos castros derrubados,

fondas covas atuídas

polos ósos requeimados

de guerreiros e druídas...

Todo en vós dorme calado

no colo da Saudade,

nun soño de eternidade

con degaros dos pasado!

¡Terras 0utas de Dozón!

Na hora da despedida

déixovos o corazón!

Vinvos vello que se non...

¡outra fora a miña vida,

terras de monte Dozón!

                                               RAMÓN CABANILLAS